Băn khoăn khi nhờ mẹ vợ đứng tên mảnh đất rồi làm thủ tục thừa kế cho vợ

Anh Lê Văn Tuấn (40 tuổi, trú tại TP Hà Nội) hỏi: ''Trước đây, vợ chồng tôi mua một mảnh đất nhưng để mẹ vợ đứng tên. Sau này, chúng tôi định làm lại sổ đỏ để đứng tên cả hai vợ chồng. Lúc này, vợ tôi đề xuất làm thủ tục thừa kế từ mẹ vợ sang cho vợ để không phải nộp thuế.

Hiện tại, vợ tôi đứng tên mảnh đất. Trong trường hợp phân chia tài sản, tôi có quyền gì với mảnh đất không?''

Luật sư Vũ Anh Tuấn – Văn phòng Luật sư Trung Hòa (Hà Nội) trả lời: Theo thông tin anh cung cấp, về bản chất, vợ chồng anh là người bỏ tiền mua đất nhưng vì lý do nào đó lại để mẹ vợ đứng tên. Sau đó, mẹ vợ làm thủ tục chuyển quyền sử dụng đất cho vợ anh dưới hình thức thừa kế.

Về mặt pháp lý, cách làm này tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt khi phát sinh tranh chấp hoặc phải phân chia tài sản.

Căn cứ Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, tài sản riêng của vợ, chồng bao gồm: tài sản mỗi người có trước khi kết hôn; tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân; tài sản được chia riêng theo quy định của pháp luật; tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu và các tài sản khác thuộc sở hữu riêng theo quy định của pháp luật.

Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 cũng quy định, tài sản hình thành từ tài sản riêng của vợ hoặc chồng vẫn là tài sản riêng; hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân được xử lý theo quy định tại Điều 33 và Điều 40 của Luật này.

Theo đó, dù mảnh đất được hình thành trong thời kỳ hôn nhân nhưng nếu nó được xác định là tài sản thừa kế riêng thì về mặt pháp lý sẽ là tài sản riêng của vợ anh.

Tuy nhiên, khi giải quyết việc chia tài sản, Tòa án không chỉ căn cứ vào việc ai đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà còn xem xét chủ sở hữu thực chất của tài sản.

Cụ thể, vụ việc có thể được xem xét theo hai hướng:

Thứ nhất, nếu thực tế mảnh đất là tài sản do vợ chồng anh cùng tạo lập trong thời kỳ hôn nhân, còn mẹ vợ chỉ đứng tên hộ, thì anh cần chứng minh được nguồn gốc hình thành tài sản.

Các chứng cứ có thể bao gồm dòng tiền thanh toán khi mua đất, tin nhắn, cuộc gọi, thỏa thuận thể hiện việc tiền mua đất là của hai vợ chồng.

Khi đó, Tòa án có cơ sở xác định đây là tài sản chung của vợ chồng. Những giao dịch đứng tên và chuyển quyền dưới hình thức thừa kế có thể bị coi là giao dịch giả tạo và bị tuyên vô hiệu theo Điều 124 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Thứ hai, nếu anh không có đủ chứng cứ chứng minh việc vợ chồng cùng bỏ tiền mua đất, Tòa án sẽ căn cứ vào giao dịch thừa kế hợp pháp và việc vợ anh đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để xác định mảnh đất này là tài sản riêng của vợ anh.