Bộ NN&MT lý giải việc đo khí thải phương tiện phải 'đạp lút chân ga'

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), phương pháp đo khí thải ô tô ở chế độ vòng tua cao - thường được hiểu là “đạp lút chân ga” - trong Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 85:2025/BNNMT thực chất không phải là quy định mới, mà đã được áp dụng từ trước và dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế.

Đại diện Bộ NN&MT cho biết cơ sở khoa học của phương pháp đo khí thải hiện nay được xây dựng từ các tiêu chuẩn quốc tế đã được chuyển hóa thành tiêu chuẩn Việt Nam. Việc kiểm tra khí thải với từng loại động cơ đều có quy trình và tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể.

Cụ thể, với ô tô sử dụng động cơ cháy cưỡng bức (dùng xăng), nồng độ CO và HC trong khí thải được xác định theo TCVN 6204:2008 về phương pháp đo khí thải trong kiểm tra hoặc bảo dưỡng phương tiện giao thông đường bộ. Tiêu chuẩn này do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, được xây dựng trên cơ sở chuyển đổi từ tiêu chuẩn ISO 3929:2003 của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO).

Đối với ô tô sử dụng động cơ cháy do nén (dùng dầu diesel), việc đo độ khói của khí thải được thực hiện theo TCVN 7663:2007. Tiêu chuẩn này quy định phương pháp đo theo chu trình gia tốc tự do của động cơ, được xây dựng từ ISO 11614:1999.

Theo Bộ NN&MT, ISO là tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế với sự tham gia của cơ quan tiêu chuẩn quốc gia của hơn 160 quốc gia. Vì vậy, phương pháp đo ở chế độ gia tốc tự do, vòng tua cao là thông lệ kỹ thuật đã được áp dụng rộng rãi trên thế giới.

Bộ cũng cho biết các quy định trong QCVN 85:2025/BNNMT hiện vẫn sử dụng phương pháp đo như trước đây, không thay đổi so với giai đoạn trước khi lộ trình kiểm soát khí thải phương tiện được áp dụng.

Giải thích thêm về lý do phải đo khí thải ở chế độ vòng tua lớn, Bộ NN&MT cho rằng khi động cơ vận hành ở chế độ không tải cao, quá trình cháy trong buồng đốt diễn ra gần với điều kiện thực tế khi xe lưu thông trên đường.

Khi động cơ tăng tốc nhanh, trạng thái vận hành ổn định hơn, độ khói cực đại được tạo ra và đi qua ống xả tới thiết bị đo. Nhờ đó, kết quả kiểm tra có thể phản ánh sát hơn mức phát thải thực tế của phương tiện.

Ngược lại, nếu đo ở chế độ không tải thấp, nhiệt độ buồng đốt và các thiết bị xử lý khí thải thường chưa đạt trạng thái làm việc ổn định, khiến kết quả có thể không phản ánh đúng mức phát thải khi xe vận hành thực tế.

Xe cũ có thể phát sinh chi phí bảo dưỡng

Dưới góc nhìn kỹ thuật, ông Lê Chí Thiện, chủ một gara ô tô tại Hà Nội, cho rằng về nguyên tắc các động cơ đều được nhà sản xuất thiết kế để chịu được mức vòng tua cao trong giới hạn cho phép. Tuy nhiên, mức độ an toàn còn phụ thuộc vào tình trạng thực tế của phương tiện.

Theo ông Thiện, với những xe còn mới, động cơ vận hành tốt, việc đạp hết ga để kiểm tra khí thải thường không gây vấn đề đáng kể. Tuy nhiên, với những xe đã sử dụng nhiều năm, đặc biệt là xe tải thường xuyên hoạt động cường độ cao hoặc chở quá tải, việc tăng vòng tua đột ngột có thể tiềm ẩn rủi ro.

Sau thời gian dài sử dụng, nhiều chi tiết trong động cơ như bạc biên, bạc piston hoặc tay biên có thể bị mài mòn, tạo ra các khe hở. Khi động cơ phải chịu lực lớn và đột ngột do tăng ga hết cỡ, các chi tiết này có thể bị ảnh hưởng, thậm chí trong trường hợp xấu có thể dẫn tới bó biên hoặc gãy tay biên.

Vì vậy, với những xe đã cũ hoặc vận hành nhiều, chủ xe thường phải bảo dưỡng hoặc xử lý lại động cơ trước khi đi đăng kiểm để đảm bảo an toàn. Chi phí sửa chữa tùy tình trạng phương tiện, có thể lên tới vài chục triệu đồng hoặc hơn, khiến một số chủ xe phát sinh thêm chi phí trước khi kiểm tra khí thải.

Ngoài ra, một số trung tâm đăng kiểm hiện yêu cầu chủ xe ký cam kết trong trường hợp động cơ có nguy cơ hư hỏng khi thực hiện thao tác tăng ga để đo khí thải. Theo ông Thiện, cách làm này chưa thực sự hợp lý.

Ông cho rằng khi kiểm tra, kiểm định viên cần quan sát và đánh giá dựa trên cảm nhận kỹ thuật cũng như các thông số từ thiết bị đo. Nếu nhận thấy động cơ có dấu hiệu bất thường hoặc kết quả khí thải cho thấy khả năng không đạt chuẩn, việc kiểm tra nên được tạm dừng và khuyến cáo chủ xe đưa phương tiện đi sửa chữa.

Theo ông Thiện, giải pháp phù hợp là phát hiện và cảnh báo sớm để chủ xe xử lý trước khi kiểm tra lại, thay vì để xảy ra rủi ro rồi yêu cầu chủ xe tự chịu trách nhiệm về các hư hỏng có thể phát sinh.