Cầu ngói trăm tuổi ít người biết ở Ninh Bình, người dân coi như 'báu vật'

Ở Ninh Bình, ngoài cầu ngói Phát Diệm, chợ Thượng, chợ Lương, tại thôn Sào Long và Tân Ngọc, xã Gia Lập, huyện Gia Viễn (cũ), nay là xã Gia Vân, còn có cầu ngói Thượng Gia. Dù có tuổi đời trăm năm, cây cầu này lại ít người biết đến.

Cầu có từ bao giờ, ngay cả những người cao niên gần 100 tuổi trong làng cũng không rõ. Họ chỉ biết rằng khi sinh ra, cây cầu đã tồn tại, bắc qua con kênh (ngòi - theo cách gọi của người địa phương) chảy qua làng.

Trước đây, cầu được dựng hoàn toàn bằng gỗ lim, mái lợp ngói, đồng thời cũng là lối đi duy nhất để người dân trong vùng qua lại, giao thương.

Cầu được xây dựng theo kiểu nhà 5 gian, mang phong cách cổ “thượng gia hạ kiều” (trên là nhà, dưới là cầu), dài khoảng 10m và rộng gần 3m. Các cột, kèo, vì, mặt sàn đều được làm bằng gỗ lim nên rất chắc chắn. Phần trụ cầu do nằm dưới nước lâu ngày bị mục nên đã được thay thế bằng cột bê tông cốt thép.

Theo các cụ cao niên trong làng, để xác định chính xác niên đại của cầu cần người am hiểu chữ Hán, dịch nội dung khắc trên xà của 3 gian giữa.

Cụ Đinh Thị Hưng (94 tuổi) - người sinh sống tại thôn, cho biết từ khi bà lớn lên, cây cầu đã tồn tại và đến nay đã được tu sửa 2 lần. Cầu được người dân 2 thôn ở hai bên gìn giữ, bảo vệ như “báu vật”.

Theo cụ Hưng, cầu từng là nơi hò hẹn của nhiều đôi trai gái, là chỗ hóng mát, nghỉ ngơi, vui chơi của người dân địa phương, đặc biệt là nơi tụ họp của các cụ già mỗi buổi chiều.

Theo người dân địa phương, trước kia cầu được làm hoàn toàn bằng gỗ lim với những thân gỗ lớn, vòng tay ôm không xuể, phía trên lợp mái lá.

Năm 1954, khi thực dân Pháp đánh chiếm địa phương, để ngăn không cho quân địch qua kênh, người dân đã đốt cầu. Do làm bằng gỗ lim nên nhiều bộ phận không bị cháy hết. Sau chiến tranh, người dân tận dụng những phần còn lại để dựng lại cây cầu gần như nguyên bản, nhưng mái được thay bằng ngói.

Tuy nhiên, theo thời gian, nước sông đã làm xói mòn chân cầu, vì vậy hiện nay phần này được thay thế bằng bê tông cốt thép để đảm bảo an toàn.

Ông Đinh Nguyên Biên, trưởng thôn Sào Long, cho biết cầu Thượng Gia đã tồn tại trăm năm, gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ người dân địa phương. Không chỉ là công trình giao thông phục vụ đi lại, nghỉ ngơi, cây cầu còn là biểu tượng văn hóa, chứng nhân lịch sử của làng qua bao thăng trầm, vẫn bền bỉ tồn tại theo thời gian.

Được biết, năm 1980, khi con đường mới được mở rộng và một cây cầu bê tông cốt thép được xây dựng bắc qua kênh bên cạnh, nhưng cơ quan chức năng vẫn giữ lại cầu ngói Thượng Gia như một biểu tượng của làng quê.