Cây khế rỗng ruột trăm năm bên mộ tổ ở Nghệ An vẫn xanh tốt, ra trái đều

Trong khuôn viên khu mộ tổ dòng họ Hoàng ở xóm Thái Sơn 5, xã Văn Hiến (tỉnh Nghệ An) có một cây khế cổ thụ sừng sững, tán lá xòe rộng như chứng nhân của thời gian.

Từ xa, cây nổi bật với dáng tròn đều, xanh tốt. Lại gần, phần gốc gây ấn tượng mạnh bởi kích thước đồ sộ, lớn đến mức 3 người trưởng thành dang tay ôm mới xuể.

Thân cây xù xì, loang lổ màu rêu như in dấu thời gian qua bao năm tháng. Quanh gốc được quét dọn gọn gàng, thoáng đãng, khiến cây càng thêm vẻ vững chãi, trầm mặc của một “cổ mộc”.

Từ gốc lớn, thân cây vươn lên cao khoảng 10m với 3 nhánh chính, như 3 trụ cột nâng đỡ toàn bộ tán cây. Điều đặc biệt là phần thân chính đã rỗng ruột từ lâu, bên trong tạo thành khoảng không đủ rộng để vài người có thể đứng lọt. Không chỉ thân mà nhiều cành lớn cũng rỗng, tạo nên những hốc sâu, uốn lượn kỳ lạ. 

Các nhánh lớn vươn dài, tỏa đều ra xung quanh, đan xen với hàng trăm cành phụ, tạo thành tán tròn cân đối, bắt mắt. Vào mùa ra hoa, từng chùm hoa nhỏ li ti phủ kín các đầu cành, sau đó kết thành những chùm quả sai trĩu.

Cây khế này cho quả gần như quanh năm, chỉ ngưng vào tháng Chạp và tháng Giêng. Quả khế vàng óng, vị chua thanh, từ lâu đã trở thành nguyên liệu quen thuộc trong bữa cơm của người dân địa phương.

Ông Hoàng Văn Vượng (61 tuổi), tộc trưởng dòng họ Hoàng, cho biết không ai còn nhớ chính xác cây được trồng từ khi nào. Tuy nhiên, theo gia phả, khi dòng họ chọn nơi đây dựng lăng mộ vào năm 1848, cây khế đã hiện diện.

“Cây đã rỗng ruột từ rất lâu nhưng vẫn phát triển xanh tốt, ra hoa kết trái đều đặn. Đặc biệt, trong những trận bão lớn năm 2025, nhiều cây xung quanh bị gãy đổ, riêng cây khế này vẫn đứng vững”, ông Vượng nói.

Không chỉ mang giá trị sinh học, cây khế còn gắn với chiều sâu lịch sử của vùng đất. Ông Hoàng Văn Kiểm, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu lịch sử và văn hóa địa phương (tỉnh Nghệ An), cho biết qua khảo cứu, dòng họ Hoàng đã trải qua 19 đời tại khu vực này.

Nếu tính trung bình mỗi đời 20-25 năm, lịch sử dòng họ kéo dài khoảng 400 năm và cây khế cũng có niên đại tương đương.

Đặc biệt, cây khế cổ còn lưu truyền nhiều giai thoại liên quan đến bà Tôn Thị Quế (1902-1992), nữ chiến sĩ Xô Viết Nghệ Tĩnh. Theo lời kể của người dân, trong cao trào cách mạng 1930-1931, bà Quế từng ẩn náu trong thân cây rỗng và cất giấu tài liệu tuyên truyền để tránh sự truy lùng của thực dân Pháp.

Những chi tiết này, theo ông Kiểm, có cơ sở lịch sử khi nhiều tài liệu cho thấy khu vực từng là địa điểm thuận lợi cho các hoạt động bí mật của cách mạng.

Trước giá trị đặc biệt về lịch sử và văn hóa, ông Vượng bày tỏ mong muốn các cơ quan chức năng hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ để đề nghị công nhận đây là Cây di sản Việt Nam, góp phần gìn giữ một “chứng nhân sống” đã bền bỉ tồn tại qua nhiều thế kỷ.