Chuyện những cán bộ 'mang' ủy ban về tận nhà dân

Hành chính công "gõ cửa" từng nhà

Tháng 10/2025, Trung tâm phục vụ hành chính công phường Thục Phán (tỉnh Cao Bằng) tiếp nhận một hồ sơ đặc biệt: đăng ký kết hôn lại cho bà Đoàn Thị Điển và ông Nguyễn Văn Ven. Hai ông bà đã kết hôn từ năm 1986 nhưng hồ sơ lưu trữ không còn, không đủ điều kiện cấp trích lục theo quy định.

Trong khi gia đình đang cần giấy tờ để hoàn thiện thủ tục đất đai, ông Ven lại bị tai biến, không thể đi lại. Không rập khuôn yêu cầu công dân đi lại nhiều lần bổ sung thông tin, cán bộ phường đã chủ động tới tận giường bệnh, hướng dẫn công dân hoàn thiện hồ sơ, tổ chức đăng ký kết hôn lưu động và trả kết quả ngay tại gia đình.

Chỉ một tháng sau, tình huống tương tự tiếp tục được giải quyết trọn vẹn tại nhà đối với bà Quách Thị Sìn và ông Đặng Hiến Thanh khi người chồng cũng bị tai biến.

Những trường hợp vốn không có “kịch bản” ấy đã mở ra một phương thức phục vụ nhân dân hoàn toàn mới.

Sau một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, phường Thục Phán đã tổ chức nhiều buổi tiếp nhận hồ sơ lưu động, hỗ trợ hàng trăm người cao tuổi làm thủ tục hưởng trợ cấp hưu trí; tổ chức các buổi hỗ trợ tại nhà giải quyết nhiều trường hợp chứng thực chữ ký ủy quyền nhận trợ cấp; phối hợp với Bưu điện tỉnh Cao Bằng hỗ trợ trên 300 người cao tuổi chứng thực chữ ký để ủy quyền nhận lương hưu.

Tổng cộng, toàn tỉnh Cao Bằng đã tiếp nhận 173.353 hồ sơ thủ tục hành chính, với số hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn đạt 156.888 hồ sơ (tỷ lệ 97,62%).

Sự chủ động nêu trên là minh chứng cho việc chính quyền cơ sở khi được trao quyền đã hết lòng phục vụ, lấy người dân làm trung tâm.

Trong khi đó, tại tỉnh Lai Châu, dù nhiều địa bàn còn "lõm sóng", dân cư phân tán, địa hình chia cắt nhưng chính quyền đã có những giải pháp thiết thực.

Trên Cổng thông tin bình dân học vụ số của tỉnh Lai Châu, hàng chục nghìn lượt truy cập đang âm thầm tạo ra một sự thay đổi thực chất trong thói quen của người dân vùng cao. Lớp học trực tuyến này đã thu hút hơn 21.000 người đăng ký tham gia với hơn 126.000 lượt học trực tuyến.

Phong trào "Bình dân học vụ số" được triển khai sâu rộng đã trực tiếp giúp người dân từng bước nắm bắt công nghệ, tự mình thực hiện các dịch vụ công trên môi trường điện tử.

Sự thay đổi từ nhận thức của người dân kết hợp với nỗ lực của chính quyền đã giúp các chỉ số phục vụ của Lai Châu cải thiện rõ rệt.

Hiện nay, 100% dịch vụ công trực tuyến toàn trình của tỉnh đã được triển khai đồng bộ trên Cổng dịch vụ công quốc gia. Tỷ lệ số hóa hồ sơ tại địa phương đạt trên 90%, trong khi tỷ lệ khai thác lại dữ liệu đạt mức trên 96%. Đáng chú ý, tỷ lệ đánh giá hài lòng và rất hài lòng của người dân, doanh nghiệp trong giải quyết thủ tục hành chính chạm mức tuyệt đối 100%.

Nhịp độ phục vụ ấy cũng đang hiện diện ở tỉnh Ninh Bình. Tại phường Thành Nam, mỗi tháng Trung tâm phục vụ hành chính công tiếp nhận, xử lý gần 1.200 hồ sơ. Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, con số này đã lên tới hơn 5.600 hồ sơ.

Bà Đồng Thị Nhung, Giám đốc Trung tâm chia sẻ, phường đã xây dựng hệ thống mã QR để người dân dễ dàng tra cứu, rút ngắn khoảng 30% thời gian giải quyết hồ sơ. Những thủ tục chứng thực, hộ tịch được thực hiện theo phương châm "5 tại chỗ", tiếp nhận và giải quyết ngay trong ngày, không có phiếu hẹn. Sự rốt ráo này đã giúp phường Thành Nam đạt 95,59/100 điểm, vươn lên xếp thứ 1/129 phường, xã của tỉnh về bộ chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp trong năm 2025.

Tại Ninh Bình, sự thay đổi cũng đo đếm được bằng thời gian giải quyết thủ tục hành chính ở xã Hiển Khánh. Ông Ngô Văn Hiển (xã Hiển Khánh) cho biết, việc giải quyết thủ tục chứng thực giờ đây chỉ mất khoảng 15 phút.

Từ ngày 1/7/2025 đến nay, xã Hiển Khánh đã tiếp nhận 5.189 hồ sơ, với gần 100% được nộp trực tuyến và tỷ lệ đúng, trước hạn chạm mức 99,8%.

Khơi thông thủ tục hành chính để tăng tốc phát triển kinh tế

Thủ tục hành chính được khơi thông chính là bước đệm để các địa phương kiến tạo những không gian phát triển mới. Việc giảm bớt một cấp trung gian đã giúp các quyết sách kinh tế đi vào thực tiễn với tốc độ nhanh hơn.

Tại tỉnh Phú Thọ, sau khi hợp nhất ba địa phương Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, quy mô quản lý đã thay đổi toàn diện. Số đơn vị hành chính cấp xã được kéo giảm từ 479 xuống còn 148 xã, phường.

Xã Thanh Ba là một ví dụ điển hình khi được sáp nhập từ 4 đơn vị hành chính (Hanh Cù, Vân Lĩnh, Đồng Xuân và thị trấn Thanh Ba). Xã này hiện đang quản lý tới 31.000 người dân trải dài trên 49 khu dân cư.

Theo bà Nguyễn Kim Chi, Bí thư Đảng ủy xã, dù địa bàn mở rộng, bộ máy vẫn nhanh chóng đi vào nền nếp, các nhiệm vụ được triển khai thông suốt, không để gián đoạn việc phục vụ người dân và doanh nghiệp. Sự trơn tru của 148 đầu mối cơ sở đã góp phần tạo nên bức tranh vĩ mô khả quan: Năm 2025, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Phú Thọ đạt 10,52%.

Khi guồng máy tinh gọn và nguồn lực tập trung, đời sống kinh tế tại cơ sở lập tức khởi sắc.

Quay trở lại xã Hiển Khánh (Ninh Bình), 6 tháng đầu năm 2026, thu ngân sách nhà nước ước đạt 338 tỷ đồng. Địa phương đã đấu giá quyền sử dụng đất thành công 170 lô, thu về hơn 246 tỷ đồng để tái đầu tư hạ tầng. Sản xuất nông nghiệp phát triển ổn định với 1.662 ha gieo cấy vụ Xuân, năng suất ước đạt 55,8 tạ/ha.

Dòng vốn từ tăng trưởng được phục vụ cho cộng đồng: 5km đường kết nối khu dân cư được thắp sáng bằng đèn điện từ nguồn xã hội hóa; 4 không gian sinh hoạt cộng đồng được cải tạo khang trang.

Những khó khăn và giải pháp

Quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp cũng đi kèm những áp lực không nhỏ. Khi không gian quản lý mở rộng, những "điểm nghẽn" về hạ tầng, công nghệ và nhân sự dồn lên vai chính quyền cấp xã.

Phường Hòa Bình (Phú Thọ) dù có 131 cán bộ, công chức nhưng vẫn thiếu khoảng 10 nhân sự ở các mảng trọng yếu như xây dựng, đất đai và trật tự đô thị.

Ông Nguyễn Đức Dũng, Bí thư Đảng ủy phường Hòa Bình thừa nhận, để bảo đảm tiến độ, nhiều cán bộ đất đai phải làm việc từ 12-14 giờ mỗi ngày.

Tương tự, tại xã vùng biên Pa Tần (Lai Châu), Phòng văn hóa - xã hội chỉ có 6 chuyên viên nhưng phải gánh vác khối lượng công việc lớn, từ đó quỹ thời gian cán bộ đi tới thôn bản bị thu hẹp.

Tỉnh Lai Châu nhìn nhận, nhiều xã đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt cán bộ ở các vị trí yêu cầu chuyên môn đặc thù như công nghệ thông tin, quản lý đất đai, xây dựng hay tài chính - kế toán.

Tại bản Nậm Vạc 1 nằm cách trung tâm xã Pa Tần tới 25km, 96 hộ dân với hơn 500 nhân khẩu vẫn đi lại trên những con đường đất lầy lội khi mưa lũ, chưa có đường bê tông.

Ông Thào A Xá, Bí thư Chi bộ bản chia sẻ, người trung niên và cao tuổi gần như không thể tự thực hiện thủ tục trên môi trường số. Sự thiếu hụt kỹ năng này buộc cán bộ xã nhiều khi phải trực tiếp thao tác, hoàn thiện hồ sơ điện tử thay cho người dân. Toàn tỉnh Lai Châu hiện nay vẫn còn 69 thôn, xóm "trắng sóng" hoặc "lõm sóng" di động.

Tại Cao Bằng, các xã khu vực phía Tây như Tam Kim, Yên Thổ, Bảo Lâm, Nam Quang với đa số là đồng bào dân tộc thiểu số, ít người có điện thoại thông minh, không biết sử dụng VNeID, thậm chí không biết tiếng phổ thông, khiến việc tiếp cận dịch vụ công trực tuyến vô cùng lúng túng.

Việc xử lý công việc còn gặp rào cản khi đội ngũ công chức cấp xã phải vận hành song song nhiều hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của các bộ, ngành và của tỉnh.

Về cơ sở vật chất, trong số 56 xã, phường của Cao Bằng có 34 địa phương phải bố trí trụ sở phân tán trên địa bàn 2 xã, phường cũ khiến khoảng cách di chuyển rất xa. Trong 22 xã, phường được bố trí trụ sở làm việc tập trung, vẫn có 7 xã chưa đáp ứng được yêu cầu diện tích (Cốc Pàng, Nam Quang, Hà Quảng, Lũng Nặm, Quang Hán, Xuân Trường, Đoài Dương).

Trước những thách thức đó, các địa phương đang nỗ lực tìm giải pháp căn cơ. Phường Hòa Bình (Phú Thọ) đẩy mạnh phân công rõ người, rõ việc gắn với ứng dụng công nghệ thông tin.

Tại Cao Bằng, Sở Khoa học và Công nghệ đang khẩn trương kết nối hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của tỉnh với cơ sở dữ liệu dân cư và hộ tịch điện tử. Tỉnh cũng đã triển khai 288 trạm phát sóng 5G tại các trung tâm, khu đô thị và xã, phường.

Nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ cơ sở, từ ngày 1/7/2025 đến nay, Lai Châu đã tổ chức 79 lớp tập huấn, bồi dưỡng cho 11.710 lượt cán bộ, công chức, viên chức.

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bước đầu đã khẳng định tính hiệu quả thông qua việc cắt giảm tầng nấc trung gian, đưa các dịch vụ công và chính sách quản lý đến thẳng người dân.

Những áp lực về khối lượng công việc, hạ tầng công nghệ và nhân sự đang được các địa phương chủ động ghi nhận và giải quyết thông qua việc đào tạo nghiệp vụ, luân chuyển cán bộ và đầu tư công nghệ số.

Quá trình hoàn thiện bộ máy sẽ tiếp tục được điều chỉnh dựa trên nhu cầu thực tế, bảo đảm chính quyền cơ sở đủ năng lực thực thi nhiệm vụ và duy trì đà tăng trưởng kinh tế bền vững.