Đề xuất nâng ngưỡng miễn thuế hộ kinh doanh tới 2 tỷ: Giảm áp lực, tăng công bằng?

Chiều 21/4, tại phiên thảo luận tổ về các Luật Thuế, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết sẽ nâng ngưỡng chịu thuế với hộ kinh doanh, dự kiến 1 tỷ đồng mỗi năm, tức gấp đôi mức hiện tại, theo phương án của Bộ Tài chính.

Chính phủ đề xuất không quy định cứng ngưỡng chịu thuế áp dụng với hộ kinh doanh trong luật. Theo Bộ Tài chính, ngưỡng doanh thu không chịu thuế của hộ kinh doanh dự kiến nâng lên 1 tỷ đồng/năm.

Trong khi đó, cơ quan thẩm tra Quốc hội đề nghị nghiên cứu ngưỡng chịu thuế tối thiểu khoảng 2 tỷ đồng để đảm bảo tính nhân văn và phù hợp với thực tiễn.

Ít nhất ngưỡng miễn thuế phải là 1 tỷ đồng/năm

Anh Hoàng Hải (tên nhân vật đã được thay đổi), một hộ kinh doanh chia sẻ: Với mặt bằng chi phí hiện nay, việc đạt tỷ suất lợi nhuận khoảng 10% trên doanh thu là rất khó sau khi trừ các khoản chi phí.

"Theo tôi, ngưỡng 1 tỷ đồng/năm vẫn chưa thực sự tương xứng nếu so với người làm công ăn lương khi xét trên mức lợi nhuận khoảng 10% doanh thu. Hộ kinh doanh không chỉ trang trải chi phí cá nhân mà còn phải đảm bảo chi tiêu cho gia đình, con cái và tích lũy cho các nhu cầu dài hạn", anh Hải nói.

Chia sẻ với PV VietNamNet, Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín, cho rằng ngưỡng doanh thu miễn thuế với hộ, cá nhân kinh doanh nên dao động từ 1-2 tỷ đồng/năm. Trong đó, mức 1 tỷ đồng là ngưỡng trung bình của nền kinh tế theo các tính toán, như ông từng đề xuất, còn 2 tỷ đồng là ngưỡng cao nhất có thể áp dụng đối với hộ, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực thương mại.

Theo ông Được, nếu nâng ngưỡng vượt quá 2 tỷ đồng tuy giúp hộ kinh doanh “dễ thở” hơn, nhưng có thể dẫn đến thất thu ngân sách và chưa hỗ trợ đúng đối tượng.

Bên cạnh đó, ông Được cho rằng ngưỡng 1-2 tỷ đồng/năm mới chỉ là mức chung, trong khi thực tế nền kinh tế có nhiều mô hình với tỷ suất lợi nhuận khác nhau. Do đó, cần phân loại thành các nhóm theo tỷ suất lợi nhuận như cao, trung bình và rất cao, tương ứng với từng mức doanh thu cụ thể.

Chẳng hạn, mức khoảng 2 tỷ đồng có thể áp dụng cho hoạt động thương mại; mức 1 tỷ đồng cho hoạt động sản xuất có tỷ suất lợi nhuận trung bình; và khoảng 750 triệu đồng đối với lĩnh vực dịch vụ hoặc sản xuất không bao gồm nguyên vật liệu, có tỷ suất lợi nhuận cao.

Cách tiếp cận này nhằm đảm bảo chính sách phù hợp với từng đối tượng, đồng thời bảo đảm công bằng giữa các đối tượng nộp thuế theo nguyên tắc người có thu nhập cao nộp thuế nhiều, thu nhập thấp nộp ít.

Về cơ chế chính sách, ông Được đề xuất có thể quy định một ngưỡng doanh thu “cứng” trong luật ở mức tối thiểu, sau đó giao Chính phủ điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thực tế của nền kinh tế. 

“Nên chăng, cần xây dựng các tiêu chí cụ thể làm căn cứ để Chính phủ điều chỉnh, hoặc yêu cầu Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xin ý kiến theo thủ tục rút gọn trước khi quyết định. Điều này nhằm đảm bảo vai trò lập pháp và giám sát của Quốc hội, đồng thời vẫn tạo dư địa linh hoạt trong điều hành”, ông Được nói.

Ông nhấn mạnh, vấn đề quan trọng không nằm ở việc chọn ngưỡng 1 hay 2 tỷ đồng, mà là thiết kế chính sách phải hài hòa lợi ích các bên, vừa “khoan sức dân”, vừa đảm bảo công bằng.

TS Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, cho rằng, với mức 500 triệu đồng, phần lớn hộ kinh doanh gần như không phải nộp thuế. Nếu tiếp tục nâng ngưỡng lên 1 tỷ đồng, tỷ lệ này có thể lên tới 97-98%, tức gần như toàn bộ hộ kinh doanh sẽ được miễn thuế.

Ông nêu, dù số thu từ khu vực hộ kinh doanh không lớn (năm 2024 khoảng 25.000 tỷ đồng, năm 2025 khoảng trên 32.000 tỷ đồng, chiếm chưa đến 2% tổng thu ngân sách), nhưng việc mở rộng diện miễn thuế cần cân nhắc tác động đến công bằng giữa các thành phần kinh tế.

Cụ thể, nếu hộ kinh doanh được miễn thuế gần như toàn bộ, họ sẽ không cần sử dụng hóa đơn chứng từ, gây khó khăn cho doanh nghiệp khi mua hàng và hạch toán, đồng thời ảnh hưởng đến việc kết nối dữ liệu trong nền kinh tế số và công tác quản lý kinh tế vĩ mô.

Bên cạnh đó, chính sách này có thể tạo ra sự bất bình đẳng với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa - những đơn vị phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, kế toán, hóa đơn, kiểm tra, trong khi doanh thu có thể tương đương hộ kinh doanh.

Ông đề xuất không chỉ nâng ngưỡng miễn thuế mà cần tăng ưu đãi cho doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, như kéo dài thời gian miễn thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc áp dụng chính sách tương tự FDI. Đồng thời, cần hỗ trợ chi phí tuân thủ (phần mềm, thiết bị, hóa đơn điện tử) trong giai đoạn đầu. Về lâu dài, cần kiểm soát dòng tiền, thúc đẩy thanh toán không tiền mặt và quản lý hóa đơn để minh bạch doanh thu, hạn chế kê khai không trung thực.