Doanh nghiệp điện mặt trời, điện gió lỗ nặng, đối diện tương lai bất định

Doanh nghiệp thua lỗ, lợi nhuận mỏng

CTCP Năng lượng Hồng Phong 1 (HP1C) vừa công bố tình hình tài chính năm 2025, với thông tin đáng chú ý là khoản lỗ sau thuế 180,7 tỷ đồng, đảo chiều mạnh so với mức lãi 71,3 tỷ đồng năm 2024. Và đây là mức lỗ lớn nhất kể từ khi công bố báo cáo tài chính. Kết quả này chấm dứt chuỗi nhiều năm kinh doanh có lãi (2021–2024), cho thấy hiệu quả hoạt động suy giảm rõ rệt.

Tính đến cuối năm 2025, vốn chủ sở hữu của HP1C giảm hơn 180 tỷ đồng xuống còn 1.073 tỷ đồng, chủ yếu do lợi nhuận sau thuế chưa phân phối sụt mạnh. Đáng chú ý, hệ số nợ/vốn chủ sở hữu tăng từ 2,83 lên 3,2 lần, với tổng nợ phải trả lên tới gần 3.439 tỷ đồng. Trong đó, dư nợ trái phiếu chiếm hơn 2.100 tỷ đồng, tạo áp lực lãi vay và nghĩa vụ tài chính dài hạn.

Tương tự, Công ty CP Năng lượng Hồng Phong 2 cũng rơi vào cảnh thua lỗ. Năm 2025 công ty này lỗ hơn 97 tỷ đồng trong khi cùng kỳ năm ngoái lãi hơn 55 tỷ đồng. Vốn chủ sở hữu giảm từ mức trên 1.019 tỷ đồng xuống còn hơn 922 tỷ đồng. Công ty này cũng đang "gánh" số nợ là hơn 1.671 tỷ đồng, tăng so với năm 2024.

Công ty TNHH Điện gió Hòa Đông 2 (HD2C) chưa công bố kết quả kinh doanh năm 2025, nhưng trong nửa đầu năm 2025, doanh nghiệp này lỗ hơn 114 tỷ đồng, sau khi đã lỗ hơn 120 tỷ đồng trong nửa đầu năm 2024. Lũy kế, doanh nghiệp này lỗ hơn 493 tỷ đồng. Trong năm 2024, HD2C lỗ 229 tỷ đồng và trong năm 2023 lỗ 159 tỷ đồng.

Vốn chủ sở hữu của Điện gió Hòa Đông 2 (Cần Thơ) tính tới giữa năm 2025 chỉ còn hơn 144,8 tỷ đồng, so với tổng nợ phải trả gần 2.813 tỷ đồng, trong đó nợ vay ngân hàng là hơn 2.713 tỷ đồng, so với mức 817 tỷ đồng hồi giữa năm 2024. Tuy nhiên, tính tới giữa năm 2025, Điện gió Hòa Đông 2 không còn nợ trái phiếu, trong khi cùng kỳ là hơn 1.725 tỷ đồng. 

Theo HNX, tháng 3/2025, Hòa Đông 2 đã tất toán trước hạn các lô trái phiếu dài hạn, tổng trị giá 1.730 tỷ đồng.

Nhiều doanh nghiệp năng lượng tái tạo có lợi nhuận khiêm tốn. CTCP Ea Súp 1 ghi nhận năm 2025 lãi gần 66,4 tỷ đồng, so với gần 65 tỷ đồng 2024. Doanh thu tăng từ 880 tỷ đồng năm 2024 lên 946 tỷ đồng năm 2025. Tổng nợ giảm từ 2.142 tỷ đồng vào cuối năm 2024 xuống còn gần 2.041 tỷ đồng vào cuối năm 2025. Trong đó, nợ vay ngân hàng giảm từ 1.739 tỷ đồng tính tới cuối năm 2024 xuống còn gần 1.636 tỷ đồng vào cuối năm 2025.

Còn CTCP Ea Súp 3 - chủ đầu tư nhà máy điện mặt trời Xuân Thiện Ea Súp ghi nhận lợi nhuận sau thuế năm 2025 đạt hơn 278 tỷ, giảm mạnh so với mức lợi nhuận hơn 459 tỷ đồng của năm 2024.

Nhìn chung nhiều DN điện tái tạo có lợi nhuận thấp, biên lợi nhuận nhỏ. Lợi nhuận bị lãi vay và khấu hao “bào mòn đáng kể”. Một số doanh nghiệp điện tái tạo trên sàn chứng khoán hoạt động tốt hơn như: Điện Gia Lai (GEG).

Tín hiệu xấu hơn phía trước

Bước sang giai đoạn 2026–2027, triển vọng của một số doanh nghiệp năng lượng tái tạo được dự báo còn nhiều thách thức, ngay cả trong bối cảnh giá năng lượng thế giới, đặc biệt là dầu khí, có xu hướng tăng mạnh. Khác với các ngành năng lượng truyền thống có thể hưởng lợi trực tiếp từ biến động giá, đa phần dự án điện gió và điện mặt trời tại Việt Nam lại vận hành theo cơ chế giá bán điện cố định (FIT) với EVN. Điều này khiến doanh thu gần như “đóng băng” trong phần lớn vòng đời dự án, không phản ánh sự cải thiện của thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong khi đó, áp lực chi phí lại gia tăng rõ rệt. Lãi suất vay vốn ở mức cao trong giai đoạn trước vẫn còn “neo” trên bảng cân đối kế toán, cùng với nghĩa vụ trả lãi trái phiếu phổ biến ở mức 9–12%/năm. Ngoài ra, chi phí khấu hao lớn của các dự án đầu tư hàng nghìn tỷ đồng tiếp tục bào mòn lợi nhuận. Điều đáng lưu ý là phần lớn các khoản lỗ không đến từ hoạt động vận hành – vốn vẫn ổn định – mà chủ yếu xuất phát từ chi phí tài chính.

Gần đây, lãi suất huy động tại nhiều ngân hàng tăng vọt, nhiều nơi lên 8-9%/năm. Nếu doanh nghiệp đáo hạn nợ trái phiếu hoặc/và phải vay thêm tiền, khi đó chi phí sẽ tăng mạnh.

Một “bài test” thực sự sẽ đến trong giai đoạn 2026–2027, khi một số lô trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn. Không ít doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với lựa chọn khó khăn: hoặc tìm cách tái cấp vốn trong bối cảnh thị trường tín dụng thận trọng hơn, hoặc phải mua lại trái phiếu trước hạn, tạo áp lực lớn lên dòng tiền. Với những doanh nghiệp có biên lợi nhuận mỏng, thậm chí chỉ đạt mức hòa vốn trong các năm gần đây, khả năng xoay xở sẽ bị hạn chế đáng kể.

Bên cạnh đó, các vướng mắc pháp lý kéo dài (thủ tục dự án, hạ tầng truyền tải, hợp đồng mua bán điện chưa đủ tin cậy để vay vốn…) và cơ chế giá điện chuyển tiếp (đàm phán với EVN và thường thấp hơn giá FIT) chưa thực sự hấp dẫn cũng làm giảm khả năng cải thiện hiệu quả tài chính. Khi doanh thu không thể tăng, trong khi chi phí vốn vẫn cao, nhiều doanh nghiệp có nguy cơ rơi vào vòng xoáy “dòng tiền đủ vận hành nhưng không đủ trả nợ”.

Trong bối cảnh đó, bức tranh ngành có thể phân hóa rõ rệt: một số ít doanh nghiệp có cấu trúc tài chính lành mạnh sẽ trụ vững. CTCP Điện Gia Lai (GEG) là một ví dụ. Doanh nghiệp này có doanh thu hoạt động tài chính năm 2025 lớn, đạt gần 306 tỷ đồng, trong khi chi phí lãi vay giảm mạnh, qua đó kéo lợi nhuận năm 2025 tăng vọt lên gần 513 tỷ đồng, so với mức hơn 76 tỷ đồng năm 2024. 

Nhiều doanh nghiệp năng lượng tái tạo buộc phải tái cấu trúc nợ, giãn hoãn nghĩa vụ tài chính, thậm chí chấp nhận thua lỗ kéo dài. Giai đoạn tới không chỉ là phép thử về hiệu quả kinh doanh, mà còn là thước đo sức chịu đựng tài chính của toàn ngành.