Khi tình người là 'chìa khóa' cho hành trình phục thiện

Những lát cắt của một “xã hội thu nhỏ”

Đi thực tế tại Trại giam Vĩnh Quang, chúng tôi đã trực tiếp cảm nhận phần nào nhịp sống của một cộng đồng đặc biệt và thấu hiểu hơn một chân lý giản đơn: Quyền con người bắt đầu từ chính những nhu cầu cơ bản nhất.

Khi chúng tôi bước vào khu vực bếp ăn, những chiếc nồi điện chuyên dụng đang bốc hơi nóng nghi ngút. Mùi cơm chín tới, mùi thịt lợn thơm lừng, những rổ rau bắp cải tươi ngon… khiến chúng tôi liên tưởng tới bếp ăn của một nhà hàng chuyên nghiệp.

Các suất ăn cho phạm nhân ở đây được chuẩn bị theo định lượng rõ ràng, được kiểm soát chặt chẽ, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.

Một phạm nhân kể: “Hằng ngày, chúng tôi được cung cấp chế độ ăn theo quy định, các bữa ăn đều có trứng, thịt, cá, đậu, rau, lạc... Vào các dịp Tết thì bữa ăn phong phú hơn”. 

Trò chuyện với các phạm nhân, chúng tôi được biết, chế độ ăn, mặc, ở, sinh hoạt và chăm sóc y tế cho phạm nhân được thực hiện nghiêm túc theo đúng quy định của pháp luật. 

“Lúc mới đến đây chấp hành án, tôi khá lo lắng vì có bệnh nền, sức khỏe bị ảnh hưởng. Nhưng tại đây, chúng tôi được khám sức khỏe định kỳ, cấp phát thuốc đầy đủ. Sự quan tâm chăm sóc này giúp tôi cảm thấy yên tâm hơn”, một phạm nhân cho hay.

Ngoài ra, phạm nhân còn được cấp phát quần áo và các vật dụng cần thiết như xà phòng, kem đánh răng, bàn chải, dầu gội…, được hưởng các chế độ như nhận quà, nhận tiền, thư từ gia đình…

Đời sống tinh thần ở Trại giam Vĩnh Quang cũng khá phong phú, phạm nhân được tham gia nhiều hoạt động thể thao, văn nghệ khi hết giờ lao động.

Dịp Tết Nguyên đán vừa rồi, các phân trại tổ chức nhiều hoạt động vui chơi, giải trí cho phạm nhân như thi trưng bày mâm ngũ quả, viết báo tường, thi bóng chuyền, bóng bàn, đá cầu, pickleball… 

Những chi tiết đời thường ấy cho thấy, dù quyền tự do bị hạn chế nhưng nhịp đập của đời sống văn hóa vẫn luôn hiện hữu sau cổng trại.

Phạm nhân Nguyễn Công Quân (quê Hà Nội) chia sẻ: “Ban Giám thị, Hội đồng cán bộ luôn quan tâm đến phạm nhân, từ ăn, ngủ, nghỉ đến khám chữa bệnh, cũng như các phong trào văn hóa, thể dục thể thao.

Theo tôi, mức sống của chúng tôi như thế này là rất đầy đủ. Hằng ngày, tôi tích cực tu dưỡng, học tập, lao động, rèn luyện, học nghề, tham gia các phong trào để sớm được hưởng chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước, sớm được trở về làm một người công dân tốt cho gia đình và có ích cho xã hội”. 

Người đàn ông từng có học vị thạc sĩ báo chí kể rằng những ngày đầu lên đây chấp hành án, tâm lý dao động, bỡ ngỡ là điều khó tránh. 

“Cán bộ quản giáo trực tiếp cũng như Ban giám thị, Hội đồng cán bộ thường xuyên chăm lo, động viên nên giờ tâm lý của chúng tôi đã thay đổi hẳn.

Tôi muốn nhắn gửi đến những người thân yêu rằng hãy yên tâm, bởi vì cuộc sống của những người đang chấp hành án như chúng tôi cũng như một xã hội thu nhỏ với đầy đủ các quyền cơ bản, không phải như mọi người ở ngoài nghĩ đâu”, phạm nhân Quân trải lòng.

Gieo mầm thiện trên mảnh đất khô cằn

Với tư duy quản lý hiện đại, đầy tính nhân văn, hoạt động tổ chức thi hành án tại Trại giam Vĩnh Quang được thực hiện không chỉ bằng mệnh lệnh mà còn bằng sự cảm hóa. 

Những lời động viên, sự lắng nghe, hay cách giải thích kiên nhẫn… đôi khi có sức nặng hơn cả biện pháp kỷ luật. Sự nghiêm minh của pháp luật khi kết hợp với sự bao dung sẽ tạo nên sức mạnh cảm hóa kỳ diệu.

Đề cao sự kết hợp giữa biện pháp “cứng" và “mềm" trong quản lý phạm nhân, Trung tá Trần Quang Hiệu, Phó Giám thị Trại giam Vĩnh Quang chia sẻ câu chuyện về một phạm nhân từng vi phạm kỷ luật vì chưa yên tâm tư tưởng khi mới vào trại: “Nhờ sự gặp gỡ, cảm hóa và động viên thiết thực từ Hội đồng cán bộ, đến nay, phạm nhân này đã trở thành một nhân tố tích cực, giúp cán bộ truyền tải thông điệp pháp luật đến các phạm nhân khác”. 

Trung tá Hiệu khẳng định, quán triệt quan điểm “phạm nhân vi phạm pháp luật, bị hạn chế một số quyền công dân nhưng không mất đi quyền con người”, ở Trại giam Vĩnh Quang, mọi chế độ từ ăn, ở, chăm sóc y tế, học tập, lao động đến liên lạc với gia đình của phạm nhân đều được thực hiện đầy đủ, đúng quy định. 

Những lớp học xóa mù chữ, những buổi phổ biến pháp luật hay hệ thống loa truyền thanh nội bộ giúp phạm nhân không bị lạc hậu so với thế giới bên ngoài.

Việc được đọc sách, tiếp cận thông tin giúp họ gột rửa tư duy cũ, mở mang kiến thức để chuẩn bị tốt hơn cho việc trở về với gia đình và xã hội.

Không chỉ vậy, những chính sách mới như cho phép phạm nhân gọi video call liên lạc với người thân cũng đang được xúc tiến nghiên cứu nhằm duy trì sợi dây kết nối tình thân, tạo thêm động lực cho phạm nhân cải tạo tốt hơn.

Có thể thấy, không gian trại giam không chỉ là nơi thi hành án mà còn là nơi từng bước phục hồi những giá trị đã bị đứt gãy, nơi mỗi con người dù từng lầm lỗi vẫn có cơ hội được đối xử công bằng, được học cách thay đổi và hướng thiện.

Khi ô tô lăn bánh rời trại giam, trong tâm trí chúng tôi vẫn văng vẳng câu nói của một cán bộ quản lý: "Khi ta ứng xử với họ bằng sự tôn trọng và tình người, họ sẽ phản hồi lại bằng sự phục thiện".

Gieo những hạt giống thiện lành trên những mảnh đất tưởng như khô cằn là công việc không dễ dàng, nhưng với sự kiên trì, những mầm xanh vẫn có thể nảy nở, và khi đó quyền con người được thực hiện một cách trọn vẹn nhất.

'Bản nhạc' trong xưởng may sau song sắt

Trong môi trường đặc thù của trại giam, quyền con người không chỉ được bảo đảm bởi điều kiện ăn, ở, chăm sóc y tế… Phạm nhân còn được hướng nghiệp để sau này có thể làm lại cuộc đời bằng chính năng lực của mình.

Phía sau song sắt: Câu chuyện của phạm nhân mang quốc tịch nước ngoài

Trại giam Vĩnh Quang (tỉnh Phú Thọ) đang quản lý hơn 500 phạm nhân mang quốc tịch nước ngoài. Dù khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và sắc tộc, họ vẫn luôn được đảm bảo quyền con người.

Những giờ cầu nguyện phía sau cánh cổng trại giam

Trong môi trường kỷ luật đặc thù, nhu cầu đời sống tinh thần của con người vẫn hiện hữu. Việc đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo không chỉ là thực thi chính sách mà còn trở thành điểm tựa giúp phạm nhân tìm lại sự cân bằng và hướng thiện.